Kolejne spotkanie w ramach konferencji „Ułatw to!” organizowanej prze Instytut Innowacyjnej Nauki i Forum Uczelni Technicznych przy wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, odbyło się od 8.11.2019 do 10.11.2019 w Warszawie. Jego głównym tematem była poprawa funkcjonowania Studentów z Niepełnosprawnościami na uczelniach technicznych.

Konferencję otworzył wykład prof. Marka Wysockiego z Politechniki Gdańskiej na temat „Projektowanie uniwersalne, a działania wspierające studentów z niepełnosprawnościami”. Projektowanie to ma na celu tworzenie produktów oraz architektury dostępnej dla każdego człowieka niezależnie od poziomu sprawności fizycznej, czy wieku. Dzięki jego szerokiemu zastosowaniu możliwe jest stworzenie wspólnego świata dla wszystkich. Przez wieki standardy w architekturze, urządzaniu przestrzeni miejskiej, jak i domowej, kształcie urządzeń były tworzone pod uogólnioną wyidealizowaną wersję istoty ludzkiej. Dziś wiemy, że to podejście było błędne, ponieważ taki człowiek nie istnieje i nigdy nie będzie korzystał z zaprojektowanych dla niego urządzeń, czy przestrzeni. Obecnie jesteśmy świadomi, że każdy człowiek ma jakieś ograniczenia i mamy możliwości, aby te ograniczenia pokonywać, dostosowując świat w ten sposób, aby każdy mógł łatwo w nim funkcjonować. Prof. Wysocki przekonywał, że tylko poprzez szerokie zastosowanie projektowania uniwersalnego możemy pomóc w aktywnym uczestniczeniu w życiu Osobom z Niepełnosprawnościami. W działaniu na ich rzecz najważniejsze jest to, aby ta osoba uwierzyła w siebie i poznała swoje możliwości. Osoby z niepełnosprawnościami mają wielki potencjał, jednak konieczne jest zniesienie barier, aby mogły go realizować. Zdobywanie wykształcenia i nowych kompetencji jest dla nich kluczowe, dlatego tak ważne jest, aby idea projektowania uniwersalnego trafiła przede wszystkim do władz uczelni i samorządów. Uczelnie muszą oferować rozwój w równym stopniu Osobom z Niepełnosprawnościami i wszystkim pozostałym. Największą potrzebą
i wyzwaniem pozostaje dostosowanie przestrzeni do potrzeb Osób z dysfunkcjami wzroku, ponieważ opierają się one tylko na 13% swojej percepcji – pozostałych czterech zmysłach. Zupełnie nowym zadaniem jest wyjście naprzeciw potrzebom osób z dysfunkcjami psychicznymi, które są wrażliwe w zupełnie inny sposób. Jednak, aby dobrze dostosować przestrzeń do potrzeb wszystkich ludzi, należy najpierw dobrze poznać te potrzeby. Studenci Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej stworzyli projekt „Miasto bez barier”, w ramach którego wcielili się w osoby z różnymi niepełnosprawnościami i udali się na spacer po mieście. Dzięki temu młodzi architekci przeżyli na własnej skórze z jakimi utrudnieniami  w codziennym życiu muszą się borykać osoby niewidome, czy też z ograniczoną zdolnością ruchową.  Profesor omówił wyniki eksperymentu oraz cechy i wytyczne idealnego kampusu dostępnego dla wszystkich i zaprojektowanego logicznie i funkcjonalnie.

Po wykładzie uczestnicy podzielili się na studentów oraz pracowników uczelni i w tych zespołach rozpoczęli pracę warsztatową. Sesja dla pracowników zdominowana była przez omówienie najbardziej palących problemów uczelni wyższych związanych z adaptacją do potrzeb OzN. Omówiono także działania, które udało się zrealizować i jakie dobre praktyki stosuje każda z uczelni uczestniczących w konferencji, a wprowadzenie jakich zmian jest w planach.

Kolejny dzień konferencji rozpoczęła prelekcja dr Joanny Sztobryn-Giercuszkiewicz z Politechniki Łódzkiej, na temat „Prawa przysługujące studentom z niepełnosprawnościami”. Pani doktor omówiła najważniejsze akty prawne, traktujące o prawach Osób z Niepełnosprawnościami były to m.in. zapisy z Konstytucji RP, Konwencji ONZ o prawach OzN, Ustawy o Szkolnictwie wyższym, Ustawy o zapewnieniu dostępności Osobom ze Specjalnymi Potrzebami.

Zaraz potem z prelekcją wystąpili Anna Lulek i Andrzej Wójtowicz z Biura Osób Niepełnosprawnych AGH w Krakowie. Opowiadali o wdrażaniu ułatwień dla OzN na uczelni. Zaczęli od ułatwień technologicznych, które coraz częściej pozwalają na niezależność OzN od asysty innych osób.
W projektowaniu rozwiązań dostępnościowych jest niezwykle ważne, aby dążyć do upodmiotowienia i usamodzielnienia się OzN w możliwie maksymalnym zakresie. Zwrócili również uwagę, że nowe technologie oprócz możliwości likwidowania barier na niespotykaną dotąd skalę mogą też generować nowe przeszkody tak jest w przypadku paneli dotykowych, których nie obsłuży osoba niewidoma. Projektowanie funkcjonalnych i efektownych narzędzi powinno być poprzedzone poznaniem i dogłębnym zrozumieniem potrzeb OzN. W innym przypadku powstają rozwiązania nieprzydatne grupie osób, dla której są dedykowane. Takie ryzyko zmniejsza zastosowanie projektowania uniwersalnego. Pani Anna i pan Andrzej przypomnieli, że niepełnosprawność to nie tylko wózek a obszary w jakich OzN napotykają na bariery to m.in.

  • zdobywanie informacji (niedostępne strony www, brak napisów lub tłumaczeń na język migowy, skomplikowany język, brak druków w Braille’u)
  • poruszanie się w przestrzeni architektonicznej (schody, krawężniki, śliskie nawierzchnie, wąskie przejścia, ukryte wejścia, brak prawidłowych oznaczeń itd.)
  • komunikacja interpersonalna (brak świadomych i odpowiednio przeszkolonych pracowników
    w urzędach, dziekanatach itp., brak usługi tłumacza migowego online)
  • czynności administracyjne.

Wszystkie te bariery można zniwelować poprzez połączenie dostępnych technologii, dostosowania architektury, zastosowania odpowiednich oznaczeń i przeszkolenia kadry.

Ostatnim punktem spotkania była warsztatowa praca w grupach, podczas której uczestnicy projektowali rozwiązania do wybranego problemu z obszaru dostępności, który występuje na ich uczelniach. Wypracowane wyniki przedstawiano na forum w postaci prezentacji multimedialnych.

Konferencja „Ułatw to!” była świetną okazją do spotkania się ekspertów dostępności, osób od lat aktywnie działających na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami oraz studentów którzy dopiero zaczynają angażować się w te kwestie. Wszyscy uczestnicy wymienili się cennymi doświadczeniami i nawiązali kontakty, które na pewno zaowocują w przyszłości. Cieszymy się, że mogliśmy uczestniczyć w tej fantastycznej inicjatywie.